نویسنده :آفاق زارعی
محتوای الکترونیکی شامل کلیه مطالب آموزشی از جمله چندرسانهای، گرافیک، متن، تصاویر، اسلایدها، انیمیشنها، شبیهسازیها، بازیها، منابع و محتوای بایگانی شده است که پس از تعامل افراد به صورت الکترونیکی ایجاد میشود.
- مالکیت معنوی یا Intellectual property چیست؟ شامل مالکیت موضوعاتی مانند ایده، اختراع یا فرآیندی است که به وسیله عقل و کار متفکرانه تولید می شود.
کدهای اخلاقی مربوط به محتوای الکترونیکی چه هستند؟
- اولین مورد این هست که حق مالکیت معنوی تولید محتوای الکترونیکی، هم برای مؤلفان و هم برای حامیان مالی محفوظ باشد و طبق توافق هر دو طرف، میتوان این امتیاز را به هر یک از آنها یا شخص ثالث به عنوان ناشر اختصاص داد.
- افرادی به عنوان مولف محتوای الکترونیکی شناخته میشوند که حداقل در یکی از مراحل اصلی تولید محتوا یعنی ۱) طراحی محتوای الکترونیکی ۲) تهیه و آموزش مطالب علمی، نقش اصلی دارند. یکی از این مولفین به عنوان مولف مسئول شناخته میشود.
- اختصاص غیرواقعی نام مولف (نویسنده) به شخص یا سازمانی که نقشی در آماده نمودن محتوا نداشته، کار درستی نیست.
- مسئولیت رعایت حقوق مالکیت معنوی و اصول تعهد حرفهای با مولفین محتوای الکترونیکی است.
- نویسنده مسئول برای اضافه کردن نام افراد به لیست مولفین محتوای الکترونیکی، باید به صورت کتبی تأیید آنان را بگیرد و حقوق مالکیت معنوی آنها را مطابق با میزان مشارکت آنها برآورده کند.
- چنانچه افرادی وجود دارند که به نوعی در مراحل تولید محتوای الکترونیکی همکاری داشتهاند، اما همکاری آنها به حدی نبوده است که بتوان از آنان به عنوان مولف یاد کرد، بهتر است مولف مسئول محتوا، از همه این افراد، فقط تشکر و قدردانی کند.
- هویت کامل مولفین شامل نام و نام خانوادگی، وابستگی سازمانی و تحصیلات آنها باید در محتوا ذکر شود.
- مسئولیت اصلی در مورد اصالت و به روز بودن مطالب آموزشی پیشنهادی در زمان تولید آنها بر عهده مولفین است و همچنین باید تاریخ تولید یا به روزرسانی محتوا در آن ذکر شود.
- کلیه تصاویر، نمودارها، فیلمها و مواردی از این قبیل که در محتوای الکترونیکی مورد استفاده قرار میگیرند باید توسط صاحب آن تأیید شده و به آن استناد داده شود. اگر که این تصاویر و نمودارها، نتیجه تجربیات و تحقیقات مولفین است، باید به صورت واضح این موضوع در متن اشاره شود و هر گونه ابهام در این زمینه هم باید اعلام شود.
- کلیه مولفین محتوای الکترونیکی باید مسئولیت کار خودشان را از نظر ۱) صحت مطالب درج شده در محتوا، ۲) تعهد به گایدلاینهای اخلاقی عمومی و خاص کشور و ۳) بیان هر گونه تعارض منافع در محتوا بر عهده بگیرند.
- وجود تعارض منافع به صورت بالقوه به عنوان مانع اخلاقی در نظر گرفته نمیشود، اما مولفین باید آن را به صورت شفاف بیان کنند.
- توافق بین مولف (مولفین) و حامی مالی نباید منجر به عدم اعلام هر گونه تعارض منافع شود.
- رعایت اصول قانونی و اخلاقی مانند رعایت اصول اجتماعی و فرهنگی، عدم استفاده از هرگونه محتوای جعلی، دوری از توهین، حفظ اسرار افراد و حفظ حریم خصوصی اجباری است.
- استفاده از فیلمها و تصاویر افراد باید به گونهای باشد که این افراد، شناخته نشوند. در عین حال، فقط پوشاندن چشم افراد هم مطلوب است. مگر اینکه رضایت آگاهانه از فرد گرفته شده باشد. در هر صورت، مولفین وظیفه دارند افراد را به خوبی آگاه کنند. ممکن است این آگاهسازی بر تصمیم آنها در مورد رضایت یا عدم رضایت برای گرفتن عکس یا فیلم تاثیرگذار باشد.
- رضایت آگاهانه باید بدون هیچگونه اجبار، تهدید، تحریک و وسوسه انجام شود. در غیر این صورت، رضایت به دست آمده معتبر نخواهد بود.
- کسب رضایت از گروههای آسیبپذیر مانند سالمندان، زنان باردار، کودکان، معلولین ذهنی، مبتلایان به زوال عقل، بیماران روانی و سایر گروههای مستعد، منوط به رعایت گایدلاینهای اخلاقی عمومی و خاص در مطالعات علوم پزشکی ایران است.
- در تهیه محتوای الکترونیکی، پیروی از بقیه موارد ذکر شده در گایدلاینهای اخلاقی عمومی و خاص مصوب ملی الزامی است.
رفرنس:
