نوشته : آفاق زارعی
از آنجایی که در شرایط فعلی، امکان برگزاری کلاس درس حضوری مقدور نیست و اساتید همه کلاسهای خود را به صورت مجازی برگزار میکنند و از آنجایی اغلب کلاسهای درسی به صورت غیرهمزمان برگزار میشود، امکان نظارت بر میزان فعالیت دانشجویان و رصد آنها از شرایط معمول کلاس درس مشکلتر است. در حالیکه اساتید وقت زیادی در تهیه محتوای آموزشی میگذرانند و بایستی نتیجه آن را هم به بهترین صورت دریافت نمایند. به همین دلیل در زیر به راهکارهایی برای فعال نگه داشتن دانشجویان در کلاسهای مجازی پیشنهاد میشود:
- قطعا ارائه محتوا هر چند با کیفیت خوب، به تنهایی نمیتواند منجر به یادگیری در دانشجو شود. همانند کلاس درس به روشهایی نیاز داریم تا بدانیم دانشجو محتوا را مطالعه مینماید. از طرف دیگر، مطالعه آن محتوا، به تنهایی نمیتواند معیاری برای یادگیری آنها باشد. پس باید به دنبال راهکارهایی بود که دانشجو با محتوا درگیر شود و از آن یاد بگیرد.
- شاید اولین قدم، ایجاد انگیزه در دانشجو برای مطالعه محتوا باشد. هر چه محتوای بارگزاری شده جذابتر باشد، باعث جلب توجه بیشتری در دانشجو و ارتقای یادگیری وی میشود. بنابراین یک اسلاید که صداگذاری شده باشد، ارزش بیشتری در جلب توجه فراگیران دارد تا یک اسلاید ساده و یا حتی یک صفحه کتاب. چون دانشجو، از دو حس دیداری و شنیداری به صورت همزمان استفاده میکند. از آن گذشته، برخی از مطالب نیاز به توضیح دارند و تنها با نشان دادن متن، نمیتوان مفهوم آن مطلب را ادا کرد. به همین جهت استفاده از تصویر و صدا با یکدیگر هم باعث جلب توجه فراگیران خواهد شد و هم باعث ارتقای یادگیری آنان.
- اما باز هم تنها نمایش محتوا کافی نیست. باید مطمئن شد که فراگیر محتوا را به درستی درک کرده است. این کار در کلاس درس با طرح سوال از فراگیر، یا طرح سوالات دانشجو از استاد و یا از درک حالات چهره دانشجو انجام میشود. اما در فضای مجازی که آموزش به صورت غیرهمزمان انجام میشود، چکار باید کرد؟
- میتوانید برای هر جلسه تکلیفی آماده کنید و از دانشجویان بخواهید جواب آن را بعد از مطالعه محتوا، نوشته در سیستم بارگزاری نمایند.
- به عنوان تکلیف میتوان از دانشجویان خواست تا خلاصهای از آنچه در آن جلسه گفته شده است، بنویسند. (Reflection Paper)
- و یا میتوان از دانشجویان خواست تا ارتباط بین چند جلسه مرتبط با هم را تشریح نمایند. حتی بسته به نوع درس، میتوان از آنان خواست تا نقشه مفهومی یا ذهنی رسم نمایند.
- با علم به این موضوع که مشکل کمبود وقت برای همه اساتید امری عادی است، اما سعی کنید حتما همه تکالیف را مطالعه کرده و بازخورد آن را به دانشجویان ارائه دهید. این کار علاوه بر این که مشکل دانشجو را به وی نشان میدهد، موجب تشویق دانشجویان میشود و میدانند که تکالیف بررسی میشوند.
- یک راهکار دیگر برای فعال نگه داشتن دانشجویان، استفاده از کوییز در آخر هر جلسه یا بعد از چند جلسه است. بهتر است سوالات به گونهای باشند که جواب آن به صورت مستقیم در متن محتوا قابل دستیابی نباشد و دانشجو ملزم به مطالعه محتوا و درک و تامل در آن باشد. دانشجویان باید در محتوا تفکر نموده و درک خود را بنویسد. به عبارت دیگر، سوالات به صورت تفسیری ارائه شود. در این صورت حتی اگر از سایر دوستان خود در مورد پاسخ آنها سوال کند، شما به راحتی میتوانید تشابه زیاد بین دو پاسخ دانشجو را شناسایی کنید. اگر سوالات تستی باشد، احتمال تقلب (Cheating) در دانشجویان افزایش مییابد.
- می توانید از راهکار Peer assessment یا ارزشیابی توسط همتا، در ارزیابی تکالیف دانشجویان خود استفاده کنید. مثلا میتوانید چند دانشجوی فعال و خوب آن کلاس یا کلاس دیگر را شناسایی کنید و بعد از توجیه آنها، وظیفه تصحیح تکالیف را به آنها بسپارید.
- راهکاری برای تشویق دانشجو در نظر بگیرید. این تشویق، هر چیزی میتواند باشد. نمره یا معرفی نام دانشجویانی باشد که بهترین فعالیت را داشتهاند.
- برای هر تکلیف، نمرهای در نمره پایان ترم دانشجو در نظر بگیرید.
- سعی کنید، کوییزها و تکالیف میانترم به گونهای باشد که اهداف اساسی درس را پوشش دهد و چنانچه نمره آنها را در نمره پایانترم قرار دهید، در آزمون پایان ترم به تعداد سوالات کمتری در آزمون نیاز خواهید داشت. زیرا شما قبلا، قسمتی از اهداف ضروری درس آزمون گرفتهاید.
- ارائه جواب تکلیف را معیاری برای حضور و غیاب در کلاس تعیین کنید و آن را در ابتدا به اطلاع دانشجویان برسانید.
- به عنوان یک قاعده از دانشجویان خود بخواهید که به صورت مرتب و مانند کلاس درس حضوری، محتوای آموزشی را مطالعه کنند و شما نیز به طریقی آنان را فعال نگه دارید.
در پایان، ذکر این نکته ضروری است که اهمیت طرح دوره به عنوان یک قرارداد یادگیری، در دورههای آموزش مجازی از اهمیت زیادی برخوردار است. لذا، طرح دورهای را همیشه در کلاس درس خود ارائه میدادید، در صورت نیاز بازنگری کرده و در سامانه بارگزاری کنید.
